الرئيسية » مقالات كردية » فه‌رهه‌نگی ئینته‌رنێتی هۆرامی به‌ هۆرامی

فه‌رهه‌نگی ئینته‌رنێتی هۆرامی به‌ هۆرامی

زوان پـێسه‌ ئامرازو په‌یوه‌ندیگیرته‌ی چ گردو سه‌رده‌مه‌کانه‌، کوڵه‌کو کومه‌ڵ و نشینگه‌ مروییه‌کا بییه‌ن. پا راده‌ که‌ کومه‌له‌که‌ گه‌شه‌ش که‌رده‌ن، زوانیش گه‌شه‌ش که‌رده‌ن و به‌رده‌وامیش گه‌شه‌ که‌رو به‌پا و پیویستییه‌کا سه‌رده‌مه‌که‌یش واژی کونی مرا و واژی تازی یاگیشا گیراوه‌. ئه‌گه‌ر جارا و سه‌رده‌مه‌ کونه‌کانه‌ زوانه‌کی تاوابووشا ویشا پاریزنا و دریژه‌ به‌ گه‌شه‌و ویشا دا، به‌ڵام چه‌ سه‌رده‌می تازه‌نه‌، که‌ وه‌نه‌ی و زمانی فه‌رمی کارایشا سه‌رو زوانه‌ نا فه‌رمییه‌کا هه‌ن و نه‌وه‌ تازه‌کا ڤزا چیرو کارایی ویشا، ئه‌گه‌ر زوانی زگماگی نه‌بوو به‌ زوانو نویسته‌ی و کاربه‌ری ژیانو ڕوژانه‌ی، به‌ره‌ به‌ره‌ ئا زوانه‌ دلینه‌ ملو و دلی زمانه‌ فه‌رمییه‌که‌یه‌نه‌ تاویوڤه‌.

چه‌ ئارونه‌ یو چا زاراوه‌ کوردییا، که‌ کۆته‌ن چیرو مه‌ترسی فۆتیای، زاراوه‌و هۆرامییا، که‌ ڕیو چه‌ ڕوا زوانو ئه‌ده‌بیاتی بییه‌ن چه‌ ناوچه‌و هۆرامانیو میرنشینه‌کا دۆرو به‌ریشه‌نه‌. به‌لام وه‌رو ئانه‌یه‌ که‌ چڤاکو هۆرامانی پیسه‌و بکه‌ری چه‌ بزاڤه‌ رامیاریه‌کانه‌ ئاماده‌ییش نه‌بییه‌ن و فره‌ته‌ر پیسه‌و پاشڕه‌وی دۆرش دییه‌ن، پۆچی هه‌رپاسه‌ زوانه‌که‌ش کۆته‌نۆ که‌نارو متاومی واچمی نا ده‌ربازه‌و مه‌رده‌یه‌نه‌. مه‌رده‌ی زوان یا زاراوه‌و هۆرامی ته‌نیا زیان نییا پێ ویش، به‌ڵکو به‌شیو چه‌ زوانی کوردی که‌ ئارونه‌ هۆرامیش به‌ زاراویو چه‌ ئادی مشناسیو، فۆتیو.

فۆتیا زوانیوی یا زاراویوی کارایی سه‌رو ویرو ویرۆکه‌رده‌ی خه‌ڵکه‌که‌یش منیوره‌و ته‌نانه‌ت متاومی نیشانه‌کا ئی کاراییه‌ چه‌ بواره‌کا ژیانی و بواره‌ هونه‌ری و ئه‌ده‌بییه‌کانه‌ وینمی. ئه‌گه‌ر سه‌رنجو گه‌نجینه‌و ئه‌ده‌بیاتو هۆرامی دێمی، به‌زووری گیڵووه‌ پێ ئا سه‌رده‌مه‌یه‌ که‌ هۆرامی زوانو نوویسته‌ی بییه‌ن و چا کاتۆ که‌ هۆرامی پیسه‌و زوانی ئه‌ده‌بی پاشه‌کشه‌ش که‌رده‌ن، هۆرامان کاری ئه‌ده‌بی دیارش به‌ ویشۆ نه‌دییه‌ن و متاومی ڤاچمی که‌ سه‌راپاو سه‌ده‌و بیستی سه‌ده‌و مه‌رده‌ی ئه‌ده‌بی هۆرامی بییه‌ن.

هه‌رچنده‌ زیندۆ بییه‌ی زوانی یا پاریزنای زوانی چه‌ ئارونه‌، زیاته‌ر په‌یوه‌ندیش به‌ راده‌و بییه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ رامیاری و کومه‌لایه‌تییه‌کا هه‌ن و وه‌رو ئانه‌یه‌ که‌ هۆرامان خاوه‌نو هوشو کاربه‌ری ویش نییا و چه‌ ده‌سه‌ڵاتی کاربه‌ری و کومه‌لایه‌تی و رامیارییه‌نه‌ ڕوڵش نییا و ئانه‌ ده‌سه‌ڵات و دۆروبه‌ره‌که‌یشا چاره‌نووسش دیاری که‌رو، ڤه‌رو ئانه‌یه‌ رۆتو گه‌شه‌که‌رده‌ی زوانه‌که‌یش یا ئاماده‌یی زوانه‌که‌یش چه‌ پیکئاماو زوانی یوگیرته‌ی کوردییه‌نه‌ نادیار و که‌م سه‌نگا.

هه‌ر سه‌رو ئی بناخه‌یه‌نه‌ که‌ هوشو ناوچه‌گه‌ری زاراوه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کا چه‌ ئارونه‌ کۆتینی په‌له‌که‌رده‌ی چه‌ سه‌پنای زاراوه‌که‌یشا به‌نامو زوانی ستانداردی و فه‌رمیۆ. چونه‌که‌ ئه‌گه‌ر ئادی وه‌ڵی ئانه‌یه‌، که‌ زاراوه‌کی ته‌ری هۆڵو زیندۆبییه‌ی و ویپاریزنای ویشا دا، پتاوا ویشا سه‌پنا، ئانه‌ به‌ ئاسانی چه‌ چن ده‌هه‌یوی ته‌ره‌نه‌ مه‌رگو زاراوه‌ بی ده‌سه‌لاته‌کا یا نافه‌رمییه‌کا وینمی. ڕه‌نگا ئازیزانیو په‌رسا، چی چه‌ کونه‌نه‌ هۆرامی چن هه‌زار ساڵیو تاوانش ویش پاریزنو و ئیسه‌ چی پا خیراییه‌ ئه‌گه‌رو فۆتیاش هه‌ن، وه‌ڵامو ئینه‌یه‌، ئانه‌نه‌ که‌ سه‌رده‌می کونه‌نه‌ چه‌ هورامانه‌نه‌ ته‌نیا به‌ هۆرامی قسی کریێنی و به‌ هورامیش ویر کریانۆ و به‌ هۆرامیش نویسیان و کاربه‌ری ژیانو ڕوژانه‌یش هه‌ر به‌ هۆرامی بییه‌ن، به‌ڵام چه‌ ئارونه‌ نه‌وه‌ دماو نه‌وه‌ی به‌ سۆرانی یا فارسی موانا و پا زوانا و زاراوا ویر که‌راوه‌، ئیتر ورده‌ورده‌ هۆرامی کاڵ بووه‌ و روڵش مه‌مه‌نو، به‌تایبه‌ت دونیاو ته‌کنۆلۆژییه‌نه‌.

به‌لام چن ئانه‌یشه‌ به‌جوریو متاومی لانیکه‌م هۆڵو وی پاریزنای دێمی، به‌ په‌لو پو شانای زوان یا زاراوه‌ی هۆرامی پێ مه‌یدانه‌کا ژیانی کاربه‌ری یا کارگیڕی و سه‌رۆهوردایش چه‌ بوارو ئه‌ده‌بیاتییه‌نه‌ و گه‌شه‌دانی به‌ به‌شه‌کا هونه‌ری به‌ هورامی. پێ ئی کاره‌یشه‌ زوانی نوویسیا پیسه‌و کوڵه‌کیڤی پێویستا و پێ ئینه‌یشه‌ که‌ زوانو نوویسته‌یما بوو، پیویستما به‌ کووکرده‌ی و پاریزنای زوانی نه‌نویسیایا، که‌ چنی هه‌ر پیرمه‌ندیوی به‌شیوش مرونه‌ و نه‌وه‌ی تازه‌ ناچار به‌ هانابه‌رده‌ی پێ زوانه‌ زاڵه‌کا به‌رو.

سه‌رو بناخه‌و ئانه‌یه‌ که‌ باسما که‌رد، چه‌ ئارونه‌ کوکه‌رده‌ی زوانی هۆرامی، پیویستش به‌ فه‌رهه‌نگیڤی هه‌مه‌گیر و یوگیرته‌ی هه‌ن. ڤه‌رو ئانه‌یه‌ که‌ ئیمه‌ نه‌ ده‌سه‌ڵاتما هه‌ن و نه‌ چه‌ کارگیرییه‌نه‌ دۆرما هه‌ن، نه‌ شاره‌زێ و پسپوریما هه‌نی و نه‌ که‌سیش بی پشتیوانی کاربه‌ری متاڤو ویش پێ کاریڤی چامنه‌یه‌ ته‌رخان که‌رو و هه‌رپاسه‌ فره‌و ئا که‌سا که‌ گرنگی پی باسییه‌ مدا، نێ هه‌نده‌رانه‌نه‌ و ده‌ستشا مه‌یاڤو به‌ ناوچه‌ جیاجیاکا هۆرامانی و مه‌تاڤا کار پێ کوکه‌ر‌ده‌ی واژه‌کا زوانه‌که‌ی که‌را. پۆچی ته‌نیا بواریوی گونجیا و ئاسان که‌ ڤه‌رو ده‌مو فه‌رهه‌نگکارانه‌ مه‌نه‌بوو و تاڤا کارش سه‌رۆ که‌را، زه‌مینه‌ وه‌شکه‌رده‌یا پێ به‌شداری گشتی خه‌ڵکی و به‌تایبه‌تی نوویسه‌وانی و ئه‌دیبی و هونه‌رمه‌ندی، که‌ هه‌رکه‌س چه‌ یاگو ویشه‌نه‌ کار سه‌رو ئی پروژه‌یه‌ که‌رو.

به‌رێز ئه‌گه‌ر په‌یت مه‌کریۆ که‌ چالاکانه‌ چی پرۆژه‌نه‌ به‌شداری که‌ری‌ ، به‌ ئیمه‌یڵ ئاگادارمان که‌ره‌وه‌.

ئاکۆ مارانی : سه‌رده‌سه‌و نویسه‌را

تارق وه‌یسی : به‌ڕێوه‌به‌ری ته‌کنیکی